"Το Φάντασμα του Ναζισμού": συνέντευξη με τον Βαγγέλη Τζούκα

5.11.2017

 

Νομίζω πως ο καλύτερος τρόπος για να ξεκινήσουμε είναι να μας συστήσετε ο ίδιος το βιβλίο σας.

 

Το βιβλίο μου συνιστά μια προσπάθεια να υπάρξει και στην ελληνική βιβλιογραφία μια σύγχρονη και, κατά το δυνατόν τεκμηριωμένη, παρουσίαση της σαγήνης που ασκεί διαχρονικά μια ορισμένου τύπου μυθολογία γύρω από το ναζισμό. Μετά από μια συνοπτική επισκόπηση της ανάδυσης και κυριαρχίας του ναζισμού, που πραγματοποιείται στο πρώτο κεφάλαιο, ασχολούμαι με τις εκφάνσεις της μυθολογίας αυτής αλλά και τον τρόπο με τον οποίο η πολιτιστική βιομηχανία εκμεταλλεύεται το θέμα.

 

Οι ψευδοϊστορικές προσεγγίσεις και οι θεωρίες συνωμοσίας τις οποίες πραγματεύεται μεταξύ άλλων το "Φάντασμα του Ναζισμού", έχουν απήχηση σε ένα ποσοστό του παγκόσμιου πληθυσμού. Πώς, κατά τη γνώμη σας, δημιουργείται σε αρκετούς ανθρώπους η ανάγκη να δώσουν "μη ορθολογικές" ερμηνείες στα ιστορικά φαινόμενα;

 

Άν εξαιρέσουμε σύνθετες βιοψυχικές διεργασίες, οι οποίες φυσικά δεν αποκλείονται, το θέμα της έλξης που ασκεί ο ανορθολογισμός στα σύγχρονα κοινωνικά υποκείμενα σχετίζεται, κατά τη γνώμη μου, αφενός με τη λεγόμενη “απομάγευση του κόσμου” και την εκκοσμίκευση, αφετέρου με τα κενά που αφήνει η απόσυρση των μεγάλων πολιτικών αφηγημάτων του 20ου αιώνα. Το ζήτημα είναι σαφώς πολύπλοκο και, από την άποψη αυτή, δεν είναι τυχαία η παραγωγή πολλών μελετών, ειδικά στον αγγλόφωνο χώρο, που ασχολούνται ακριβώς με το αντικείμενο αυτό.

 

Οι περισσότερες θεωρίες συνωμοσίας σχετικά με τον ναζισμό έχουν μία έντονη μεταφυσική χροιά. Εσωτεριστικές εταιρείες, αποκρυφισμός, παγανιστικά στοιχεία κ.α. Υπάρχει ακόμα και η ελάχιστη δόση αλήθειας σε όλα αυτά;

 

Είναι εξαιρετικά παρακινδυνευμένο να μιλήσει κανείς για αδιάσειστες και τεκμηριωμένες διασυνδέσεις του ναζισμού με τα πεδία τα οποία περιγράφετε. Σε πολλές περιπτώσεις, η μεταπολεμική φαντασία ορισμένων ταύτισε, με αμφιλεγόμενες ενδείξεις, όλη την ιστορία του ναζισμού με την λεγόμενη “αποκρυφιστική ιστορία”, τον εσωτερισμό κλπ. Παρόλα αυτά, η περίπτωση π.χ. των SS και προσωπικά του Χίμλερ αποδεικνύει πως, σε ορισμένες τουλάχιστον εκδοχές του, ο ναζισμός εμπεριείχε στοιχεία που τον καθιστούσαν πραγματικά πλήρως απομακρυσμένο από την ορθολογική διαχείριση της πολιτικής. Το δεύτερο κεφάλαιο του βιβλίου μου πραγματεύεται αυτές ακριβώς τις όψεις, ξεκινώντας από την περιβόητη Εταιρεία της Θούλης και φτάνοντας στο φυλετικό μυστικισμό και το νεοπαγανισμό των SS.

 

Συχνά παρατηρείται η άρνηση της ακαδημαϊκής κοινότητας να ασχοληθεί με τις θεωρίες συνωμοσίας, ακόμα και αν ο σκοπός θα ήταν να τις καταρρίψει. Πού οφείλεται αυτό κατά τη γνώμη σας, και ποιά πιστεύετε πως είναι η κατάλληλη στάση απέναντι σε αυτές τις θεωρίες;

 

Όντως μεγάλο μέρος της ακαδημαϊκής κοινότητας αρνείται να ασχοληθεί με τα ζητήματα αυτά, θεωρώντας τα προφανώς ανάξια λόγου. Στο επίπεδο όμως της διεθνούς βιβλιογραφίας η κατάσταση είναι καλύτερη. Όλο και περισσότεροι σοβαροί ερευνητές από το χώρο των κοινωνικών επιστημών προσπαθούν να προσεγγίσουν τη θεματική αυτή με τη δέουσα προσοχή. Χρειάζεται, κατά τη γνώμη μου, μια αυτονόητη κριτική στις θεωρίες αυτές, με μια ταυτόχρονη απόπειρα κατανόησης του νοήματος που αποδίδουν τα κοινωνικά υποκείμενα σε όλη αυτή την παραφιλολογία.

 

Οι διάφορες εκδοχές της ποπ-κουλτούρας (κινηματογράφος, κόμικς, βιντεοπαιχνίδια) επιλέγουν τα προϊόντα τους βάσει των νόμων της αγοράς και με την ελπίδα της υψηλής απήχησης. Βλέποντας τη συχνή παρουσία του ναζισμού στα διάφορα προϊόντα της ποπ-κουλτούρας, θα ήταν ασφαλές το συμπέρασμα πως ο ναζισμός "πουλάει";

 

Είναι αδιαμφισβήτητο ότι ο ναζισμός “πουλάει”. Μια ολόκληρη βιομηχανία έχει στηθεί προκειμένου να εκμεταλλευθεί την απήχηση που φαίνεται να έχει στα σύγχρονα ακροατήρια. Μπορεί στις περισσότερες περιπτώσεις ο σκοπός να είναι καθαρά κερδοσκοπικός, αλλά όπως δείχνει π.χ. η περίπτωση των nazisploitation ταινιών, στην πραγματικότητα επιχειρείται μια ταυτόχρονη εξοικείωση του κοινού με την αισθητική του ναζισμού, επιτυγχάνοντας έτσι την κανονικοποίηση, τη φυσικοποίηση και την απο-ιστορικοποίηση του.

 

Το βιβλίο, πέρα από το αδιαμφισβήτητο ιστορικό ενδιαφέρον που έχει, είναι εξαιρετικά επίκαιρο λόγω του ότι ακόμα και σήμερα, υπάρχουν άνθρωποι που δοξάζουν τον Χίτλερ και τιμούν τον ναζισμό. Πως εξηγείτε την τόσων χρόνων επιβίωση του ναζιστικού φαινομένου;

 

Δεν θεωρώ ότι ο ναζισμός αποσύρθηκε οριστικά από το προσκήνιο μετά το 1945. Υπόγεια ρεύματα “οπαδών” του διέτρεχαν τη μεταπολεμική Ευρώπη, αλλά και τον υπόλοιπο κόσμο, διαδικασία που κορυφώθηκε τις τελευταίες δεκαετίες των μεγάλων πολιτικών, οικονομικών και πολιτιστικών μεταβολών. Η απόσυρση από το προσκήνιο των γενεών που είχαν άμεση εμπειρία του πολέμου ή είχαν ανατραφεί σε περιβάλλον στο οποίο η μνήμη της γενοκτονικής βίας των ναζί ήταν έντονη, δημιουργεί προϋποθέσεις για μια ανιστορική και επικίνδυνη επαναπροσέγγιση του από τους νεώτερους, γεγονός που φυσικά τροφοδοτείται και από τη βιομηχανία του θεάματος, αλλά και τις έντονες πιέσεις που δημιουργούν π.χ. η επανεμφάνιση των εθνικισμών, η οικονομική κρίση, το μεταναστευτικό/προσφυγικό ζήτημα, η τρομοκρατία κλπ.

 

Στη σημερινή εποχή θεωρείτε υπαρκτό τον κίνδυνο να βρεθούμε μπροστά σε αυταρχικά καθεστώτα που να παραπέμπουν στο ναζιστικό μοντέλο κοινωνικής οργάνωσης;

 

Στην κατάσταση του μετανεωτερικού παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού τίποτε δεν μπορεί να αποκλειστεί. Είναι βέβαια σχεδόν απίθανο να επανεμφανισθεί ο ναζισμός με τη μορφή με την οποία τον γνωρίσαμε. Τα εκρηκτικά όμως παγκόσμια προβλήματα δεν αποκλείουν αυταρχικές εκτροπές ή την ανάδυση μιας νέας μορφής ολοκληρωτισμού, με άμεσες ή έμμεσες αναφορές σε ορισμένα τουλάχιστον στοιχεία της ναζιστικής κοσμοθέασης.

 

Τι ρόλο θεωρείτε πως διαδραματίζει η γνώση της ιστορίας στην αντιμετώπιση του φασιστικού/ναζιστικού φαινομένου;

 

Θα ήταν υπερβολικά αισιόδοξο να πιστεύει κανείς ότι η εμπεριστατωμένη γνώση της ιστορίας, ειδικά σε ό,τι έχει να κάνει με ακραίες ιστορικές εμπειρίες όπως η ναζιστική, οδηγεί νομοτελειακά σε ενίσχυση των δημοκρατικών αντανακλαστικών μιας κοινωνίας. Σε κάθε περίπτωση οφείλουμε να προασπίζουμε την παραγωγή νέων μελετών, με την ελπίδα ό,τι θα επηρεάσουμε ένα τουλάχιστον τμήμα των πολιτών προς τη θετική κατεύθυνση της κριτικής αντιμετώπισης του ναζισμού.

Please reload

Πρόσφατα άρθρα
Please reload

Αναζήτηση

Ακολούθα μας

  • Facebook Social Icon

Copyright © 2018 bakiri.website. All rights reserved.